หลังคาดังป๊อกแป๊ก ตอนเช้าและตอนเย็น เกิดจากอะไร อันตรายไหม

ตอนเย็นนั่งอยู่ในบ้านเงียบ ๆ แล้วหลังคาก็ดังป๊อก ตามด้วยแป๊กอีกที ทั้งที่ไม่มีใครอยู่บนนั้น ไม่มีแมว ไม่มีลม หลายบ้านเจอเสียงหลังคาดังป๊อกแป๊กแบบนี้ทุกเช้าทุกเย็นจนชิน แต่ก็อดสงสัยไม่ได้ว่ามันมาจากไหน และเป็นสัญญาณว่าหลังคามีปัญหาหรือเปล่า บทความนี้อธิบายที่มาของเสียงแบบเข้าใจง่าย บอกวิธีแยกเสียงปกติกับเสียงที่ควรให้ช่างดู และวิธีทำให้เงียบลงครับ

เบาะแสแรก: หลังคาดังป๊อกแป๊กตอนไหน

ลองสังเกตเวลาที่ได้ยิน ส่วนใหญ่จะดังช่วงเช้าตอนแดดเพิ่งออก กับเย็นตอนแดดเพิ่งลับ แต่ไม่ค่อยดังตอนเที่ยงหรือกลางดึก ช่วงเช้ากับเย็นคือช่วงที่อุณหภูมิของแผ่นหลังคาเปลี่ยนเร็วที่สุดในวัน นี่คือกุญแจของเรื่องนี้ครับ

หลังคาดังป๊อกแป๊ก เกิดจากอะไร

1. หลังคาเหล็กร้อนเร็ว และเย็นเร็วมาก

แผ่นเหล็กบางและนำความร้อนดี กลางวันแดดจัด หลังคาสีเข้มร้อนได้เกิน 70 องศา พอตกกลางคืนในคืนที่ฟ้าโปร่ง แผ่นคายความร้อนขึ้นฟ้าจนเย็นกว่าอากาศรอบตัวไปอีกไม่กี่องศา ในวันเดียวอุณหภูมิของแผ่นจึงขึ้นลงได้หลายสิบองศา (เรื่องแผ่นเย็นกว่าอากาศตอนกลางคืนนี้ เป็นต้นเหตุเดียวกับน้ำหยดใต้หลังคาเมทัลชีททั้งที่หลังคาไม่รั่วด้วยครับ)

2. เหล็กยืดเมื่อร้อน หดเมื่อเย็น

เหล็กยืดออกเมื่อร้อนขึ้น ยืดแค่นิดเดียว ราวหนึ่งในแสนของความยาว ต่อทุก 1 องศา ฟังดูน้อย แต่แผ่นหลังคายาวหลายเมตรและร้อนขึ้นหลายสิบองศา ระยะยืดก็รวมกันเป็นมิลลิเมตรได้

3. แผ่นไม่ได้ยืดอย่างลื่นไหล แต่ “ติดแล้วลื่น”

ถ้าแผ่นลอยอยู่เฉย ๆ มันจะยืดออกเงียบ ๆ แต่ของจริงแผ่นวางกดทับอยู่บนแป และถูกสกรูยึดไว้ แรงเสียดทานจึงจับแผ่นไว้ไม่ให้ขยับตามใจ แรงจากการยืดเลยสะสมไปเรื่อย ๆ จนถึงจังหวะที่มากกว่าแรงที่จับไว้ แผ่นก็ลื่นพรวดไปทีเดียว แล้วกลับมาติดใหม่ ทุกครั้งที่ลื่น คือหนึ่งเสียงป๊อก

ปรากฏการณ์นี้มีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ว่า สติก สลิป (stick-slip) แปลตรงตัวว่า ติดแล้วลื่น ช่วงเช้าแผ่นร้อนขึ้นก็ยืดแล้วลื่นทีละจังหวะ ช่วงเย็นแผ่นเย็นลงก็หดแล้วลื่นทีละจังหวะเหมือนกัน เสียงจึงมาเป็นชุด ๆ ในสองช่วงนี้

ทำไมได้ยินชัดในบ้าน

หลักติดแล้วลื่นนี้เป็นหลักเดียวกับเสียงประตูดังเอี๊ยด หรือคันชักที่สีสายไวโอลิน ต่างกันแค่หลังคาลื่นเป็นจังหวะที่ช้ากว่ามาก เราจึงได้ยินเป็นเสียงป๊อกทีละครั้ง แทนที่จะเป็นเสียงยาวต่อเนื่อง ส่วนฝ้าและโครงหลังคาทำตัวเหมือนกล่องเสียง ช่วยขยายเสียงให้ดังชัดในบ้าน บางครั้งดังกว่าตอนยืนฟังอยู่ข้างนอกเสียอีก

หลังคาดังป๊อกแป๊ก อันตรายไหม

ข่าวดีคือส่วนใหญ่ไม่ได้แปลว่าหลังคาพัง มันคือเหล็กที่ขยับตามอุณหภูมิตามปกติ แต่มีบางลักษณะที่ควรให้ช่างขึ้นไปดู

สิ่งที่ช่างจะดูคือสกรูที่หลวมหรือหลุด และโครงหลังคาที่ขยับ ถ้ามีน้ำซึมตามแนวสกรูร่วมด้วย อ่านต่อได้ที่หลังคาเมทัลชีทรั่วตรงรูสกรู เกิดจากอะไร แก้ยังไงให้จบครับ

อยากให้หลังคาเงียบลง ทำอะไรได้บ้าง

เสียงเกิดจาก 2 อย่างรวมกัน คืออุณหภูมิที่ขึ้นลงมาก กับแรงเสียดทานที่จับแผ่นไว้ ทางแก้จึงมี 2 ทางตามนั้น

ทางที่ 1 ลดการขึ้นลงของอุณหภูมิ

หลังคาสีอ่อนสะท้อนแดดได้ดีกว่ามาก ในวันแดดจัด หลังคาสีขาวร้อนราว 40 กว่าองศา ขณะที่สีดำร้อนเกิน 70 องศา ต่างกันหลายสิบองศา แผ่นที่ร้อนน้อยกว่าก็ยืดหดน้อยกว่า ถ้ากำลังจะเปลี่ยนหรือมุงหลังคาใหม่ การเลือกสีอ่อนจึงช่วยได้ทั้งเรื่องเสียงและความร้อนในบ้าน

ทางที่ 2 ลดแรงเสียดทานระหว่างแผ่นกับแป

ตอนมุงหลังคาใหม่ ช่างบางคนติดแผ่นรองหรือเทปบนแปก่อนวางแผ่นหลังคา ให้แผ่นขยับบนผิวที่ลื่นและนุ่มกว่าเหล็กชนเหล็ก แผ่นจึงขยับได้เงียบขึ้น วิธีนี้ทำได้ง่ายตอนมุงใหม่ สำหรับหลังคาที่มุงเสร็จแล้ว ต้องรื้อแผ่นออกถึงจะทำได้ จึงคุ้มเฉพาะตอนที่ต้องรื้อหรือซ่อมใหญ่อยู่แล้ว

ถ้าจะขึ้นไปดูหลังคาเอง อ่านวิธีใช้บันไดให้ปลอดภัยไว้ก่อน และอย่าขึ้นตอนแผ่นร้อนจัดหรือตอนหลังคาเปียกครับ

สรุป

หลังคาดังป๊อกแป๊กตอนเช้าและตอนเย็น ส่วนใหญ่คือแผ่นเหล็กที่ยืดและหดตามอุณหภูมิ แรงเสียดทานจับแผ่นไว้จนแรงสะสมพอ แผ่นก็ลื่นไปทีละจังหวะ เป็นหนึ่งเสียงป๊อกในแต่ละครั้ง ถ้าดังตามจังหวะแดดและไม่มีอาการอื่น ปล่อยไว้ได้ แต่ถ้าดังหนักผิดปกติ เพิ่งเริ่มดัง หรือมีน้ำรั่วร่วมด้วย ให้ช่างขึ้นไปดูสกรูและโครงหลังคา ครั้งหน้าที่ได้ยิน ลองสังเกตดูว่ามาตอนแดดเพิ่งออกหรือแดดเพิ่งลับครับ